Odrzucenie spadku: termin, koszt i co się dzieje dalej

Spadek odrzuca się oświadczeniem przed notariuszem albo w sądzie, w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiaduje się, że dziedziczy. Oświadczenia nie da się odwołać. Prawo traktuje osobę, która odrzuca spadek, tak, jakby nie dożyła śmierci spadkodawcy, więc jej część przechodzi na kolejne osoby, najczęściej na jej dzieci.

Zanim pójdziesz do notariusza, sprawdź, czy odrzucenie w ogóle jest potrzebne, i porozmawiaj z rodziną o tym, kto dziedziczy po Tobie.

Czy w ogóle trzeba odrzucać spadek

Masz trzy możliwości:

Jeśli w ciągu 6 miesięcy nie złożysz żadnego oświadczenia, prawo uznaje, że spadek przyjęto z dobrodziejstwem inwentarza. Długi spłaca się wtedy najwyżej do wartości tego, co zostało po zmarłej osobie. Spadek z niewielkim długiem i mieszkaniem wartym więcej nie wymaga więc żadnego oświadczenia.

Odrzucenie ma sens, gdy długi są wyraźnie większe niż majątek, gdy majątku praktycznie nie ma albo gdy nie chcesz zajmować się spłatą wierzycieli i wyceną spadku. Przy dobrodziejstwie inwentarza trzeba sporządzić wykaz albo spis inwentarza, a wierzyciele mogą dochodzić długów do jego wartości.

Jak sprawdzić długi przed decyzją

Bez dokumentu dziedziczenia nie zapytasz banków o saldo. Część informacji można jednak zdobyć od razu:

• Krajowy Rejestr Zadłużonych (krz.ms.gov.pl) pokaże między innymi upadłość i bezskuteczną egzekucję komorniczą. Jest bezpłatny i wyszukuje po PESEL-u zmarłej osoby, który znajdziesz w akcie zgonu.
• Listy w domu bywają najlepszym źródłem: wezwanie do zapłaty albo umowa pożyczki mówi więcej niż rejestr.
• Na wyciągu z konta widać stałe raty i przelewy do firm pożyczkowych.

Raport z BIK o kredytach zmarłej osoby jest dostępny dopiero po dokumencie dziedziczenia, a przy odrzuceniu spadku dokumentu zwykle się nie uzyskuje. Przy odrzucaniu spadku decyzję podejmuje się więc zwykle na podstawie tego, co widać w domu i w rejestrze.

Termin: 6 miesięcy, ale od czego

Termin biegnie od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku, czyli o tym, że dziedziczy. Dla małżonka i dzieci to zwykle dzień śmierci. Dla dalszej rodziny może to być dzień, w którym dowiedziała się o odrzuceniu spadku przez osoby bliższe.

Do zachowania terminu wystarczy złożyć w sądzie przed jego upływem wniosek o odebranie oświadczenia. Na termin posiedzenia w sądzie czeka się często długo, ale to nie przeszkadza: liczy się data złożenia wniosku.

U notariusza czy w sądzie

Do notariusza zabierz dowód osobisty, odpis skrócony aktu zgonu i dane spadkodawcy (PESEL, ostatni adres).

Oświadczenie można złożyć przez pełnomocnika, ale pełnomocnictwo musi mieć podpis poświadczony urzędowo, na przykład przez notariusza. Oświadczenie nie może zawierać warunku ani terminu: „odrzucam, jeśli długi przekroczą 50 000 zł” jest nieważne.

Kto dziedziczy po odrzuceniu

Odrzucenie nie zamyka sprawy w rodzinie. Prawo traktuje osobę odrzucającą tak, jakby zmarła przed spadkodawcą, więc jej część przechodzi na jej dzieci. Gdy dzieci nie ma, przypada pozostałym spadkobiercom z tej samej grupy.

Przykład: zmarły ojciec zostawił długi. Żona i dwoje dorosłych dzieci odrzucają spadek. Dziedziczą wtedy wnuki zmarłego, czyli dzieci tych dzieci, także małoletnie. Każda z tych osób ma własne 6 miesięcy, liczone od dnia, w którym dowiedziała się o swoim powołaniu. Jeśli nie ma wnuków albo oni także odrzucą spadek, przechodzi on na kolejne osoby z ustawy: rodziców zmarłego, a w dalszej kolejności rodzeństwo.

Przy dużych długach rodziny odrzucają więc spadek kolejno: najpierw małżonek i dzieci, potem wnuki. Planując to od razu, można złożyć oświadczenia wszystkich dorosłych za jednym razem u jednego notariusza.

Odrzucenie w imieniu dziecka

Rodzice odrzucają spadek w imieniu małoletniego dziecka, ale potrzebują na to zgody sądu rodzinnego. Na czas postępowania o zgodę termin 6 miesięcy przestaje biec, więc wniosek o zgodę trzeba złożyć przed jego upływem. Po otrzymaniu zgody rodzic składa oświadczenie u notariusza albo w sądzie.

Czego nie da się już cofnąć

Oświadczenia o przyjęciu ani o odrzuceniu spadku nie można odwołać. Jedyną drogą jest uchylenie się od jego skutków w sądzie, gdy złożono je pod wpływem błędu albo groźby. Sąd musi to zatwierdzić. O tym, czy był to błąd w rozumieniu prawa, decyduje sąd w konkretnej sprawie. Przy takim wniosku warto skorzystać z pomocy prawnika.

Po odrzuceniu nie korzysta się też z niczego, co należało do spadku. Pieniądze z dyspozycji wkładem na wypadek śmierci, z polisy na życie, w której wskazano Cię jako uposażoną osobę, oraz zwrot kosztów pogrzebu z konta nie należą jednak do spadku. Można je otrzymać także po odrzuceniu.

Wszystkie terminy po śmierci, nie tylko spadkowe, zebraliśmy w poradniku Co załatwić po śmierci bliskiej osoby.