Co załatwić po śmierci bliskiej osoby: sprawy w kolejności

Większość spraw po śmierci bliskiej osoby nie ma sztywnego terminu. Kilka ma, i właśnie od nich warto zacząć: zgłoszenie zgonu (3 dni), zarządca firmy, jeśli zmarła osoba prowadziła działalność (2 miesiące), decyzja o spadku (6 miesięcy) i zasiłek pogrzebowy (12 miesięcy). Reszta może poczekać na dokument dziedziczenia.

Poniżej sprawy ułożone tak, jak przychodzą w czasie. Nie wszystkie dotyczą każdej rodziny. Jeśli wolisz zobaczyć tylko swoje, z datami policzonymi od dnia śmierci, wpisz datę w formularzu niżej.

Pierwsze dni: akt zgonu i pogrzeb

Lekarz stwierdza zgon i wystawia kartę zgonu. Na jej podstawie urząd stanu cywilnego sporządza akt zgonu. Zgłoszenie trzeba zrobić w ciągu 3 dni od sporządzenia karty zgonu, ale w praktyce zwykle zajmuje się tym zakład pogrzebowy. Zapytaj, czy to zrobił.

Poproś w urzędzie o kilka odpisów skróconych aktu zgonu. Każda instytucja chce własny: bank, ZUS, pracodawca, operator telefonu, ubezpieczyciel. Trzy lub cztery odpisy to rozsądny początek, a kolejne można zamówić później, także przez internet.

Przy pogrzebie zapytaj zakład pogrzebowy, czy rozliczy za Ciebie zasiłek pogrzebowy z ZUS. Wiele zakładów to robi: podpisujesz upoważnienie, a zasiłek zmniejsza rachunek. Zasiłek wynosi dziś 7 000 zł. Szczegóły, w tym to, kto go otrzymuje, gdy koszty dzieliło kilka osób, opisujemy w poradniku Zasiłek pogrzebowy.

Pracownikowi przysługują 2 dni wolne po śmierci małżonka, dziecka, ojca, matki, ojczyma albo macochy oraz 1 dzień po śmierci siostry, brata, teściowej, teścia, babki, dziadka albo innej osoby, która była na utrzymaniu pracownika lub pod jego bezpośrednią opieką. Pracodawca może poprosić o odpis aktu zgonu.

Pierwszy miesiąc: ZUS, bank, pracodawca

Renta rodzinna

Jeśli zmarła osoba miała emeryturę albo rentę (lub spełniała warunki do niej), rodzina może mieć prawo do renty rodzinnej. Data wniosku decyduje o pieniądzach. Jeśli wniosek wpłynie do ZUS najpóźniej w miesiącu następującym po miesiącu śmierci, renta należy się od dnia śmierci (art. 129 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Wniosek złożony później daje ją dopiero od miesiąca złożenia. Kto ma prawo do renty i ile ona wynosi, wyjaśniamy w poradniku Renta rodzinna.

Emerytura zmarłej osoby

ZUS wstrzymuje wypłatę po informacji z urzędu stanu cywilnego. Świadczenie za okres po śmierci, które zdążyło wpłynąć na konto, bank odda do ZUS na jego wniosek.

Bank

Zawiadom bank o śmierci. Bank zablokuje karty, a o saldo i wypłatę porozmawia ze spadkobiercami dopiero po dokumencie dziedziczenia. Są dwa wyjątki, które działają od razu:

• Bank wypłaca z konta zmarłej osoby kwotę wydaną na pogrzeb osobie, która pokaże rachunki. Ta kwota nie wchodzi do spadku.
• Jeśli zmarła osoba wydała dyspozycję wkładem na wypadek śmierci i wskazała w niej małżonka, dzieci, wnuki, rodziców, dziadków albo rodzeństwo, bank wypłaci im wskazaną kwotę poza spadkiem, do ustawowego limitu.

Pracodawca

Jeśli zmarła osoba pracowała, rodzinie należy się odprawa pośmiertna (od jednomiesięcznego do sześciomiesięcznego wynagrodzenia, zależnie od stażu) oraz niewypłacone wynagrodzenie i ekwiwalent za urlop.

Polisy na życie

Nie ma jednej wyszukiwarki polis. Trzeba pytać każdego ubezpieczyciela osobno, zaczynając od śladów: dokumentów w domu, przelewów składek, ubezpieczenia grupowego w pracy i ubezpieczenia przy kredycie. Osoba wskazana w polisie jako uposażona otrzymuje pieniądze bez dokumentu dziedziczenia.

Do 2 miesięcy: firma zmarłej osoby

Jeśli zmarła osoba prowadziła jednoosobową działalność, ten termin jest najkrótszy i najbardziej bezwzględny. Zarządcę sukcesyjnego, który poprowadzi firmę do czasu działu spadku, można powołać tylko w ciągu 2 miesięcy od śmierci. Bez niego wpis w CEIDG zostaje wykreślony, a z nim wygasają decyzje i pozwolenia związane z NIP-em firmy. Jak to zrobić, opisujemy w poradniku Zarząd sukcesyjny.

Do 6 miesięcy: przyjąć czy odrzucić spadek

Spadkobierca ma 6 miesięcy na oświadczenie, czy przyjmuje spadek, czy go odrzuca. Termin biegnie od dnia, w którym dowiedział się, że dziedziczy. W najbliższej rodzinie to zwykle dzień śmierci.

Brak oświadczenia oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza: długi spłaca się wtedy tylko do wartości tego, co się odziedziczyło. Odrzucenie ma sens, gdy długi są większe niż majątek. Zanim zdecydujesz, sprawdź długi: rejestr dłużników jest bezpłatny i nie wymaga żadnych dokumentów, wystarczy PESEL zmarłej osoby.

Pełny opis, z kosztami u notariusza i w sądzie, znajdziesz w poradniku Odrzucenie spadku.

Do 12 miesięcy: zasiłek pogrzebowy

Jeśli zakład pogrzebowy nie rozliczył zasiłku, złóż wniosek Z-12 w ZUS. Prawo do zasiłku wygasa po 12 miesiącach od śmierci.

Po dokumencie dziedziczenia

Dokument dziedziczenia to akt poświadczenia dziedziczenia od notariusza (szybciej, gdy wszyscy spadkobiercy są zgodni i przyjdą razem) albo postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. Dopiero z nim instytucje rozmawiają o majątku:

1. W bankach: saldo, wypłata i zamknięcie rachunków. W dowolnym banku można też złożyć wniosek o informację o rachunkach zmarłej osoby we wszystkich bankach i SKOK-ach.
2. Raport z BIK pokaże kredyty i pożyczki. Sprawdź też, czy kredyt był ubezpieczony na wypadek śmierci.
3. Najbliższa rodzina (małżonek, dzieci, wnuki, rodzice, dziadkowie, rodzeństwo, pasierb, ojczym, macocha) nie płaci podatku od spadku, jeśli zgłosi go na formularzu SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia sądu albo zarejestrowania aktu notarialnego.
4. Mieszkanie wymaga wpisu spadkobierców do księgi wieczystej i zgłoszenia w gminie na potrzeby podatku od nieruchomości.
5. Samochód trzeba przerejestrować w wydziale komunikacji. Do tego czasu pamiętaj o OC: umowa przechodzi na spadkobierców do końca okresu ubezpieczenia.

Kiedy znajdziesz na to siłę

Umowy na prąd, gaz, telefon i internet, abonamenty i konta w internecie nie mają terminów ustawowych. Liczy się tylko to, żeby nie płacić za usługi, z których nikt już nie korzysta. Zanim zamkniesz konto pocztowe albo w chmurze, zabezpiecz zdjęcia i dokumenty: po zamknięciu zwykle nie da się ich odzyskać.

Tych spraw jest kilkadziesiąt, a każda rodzina ma inny zestaw. Bezpłatna lista Domknij Sprawy po sześciu pytaniach pokazuje tylko Twoje sprawy, z datami i dokumentami.