Jednoosobowa działalność gospodarcza jest związana z osobą właściciela. Po jego śmierci firma może dalej działać tylko wtedy, gdy ktoś zostanie zarządcą sukcesyjnym. Zarządcę wskazuje sam przedsiębiorca za życia albo, po jego śmierci, rodzina u notariusza. Na to drugie są 2 miesiące od dnia śmierci. Po tym terminie zarządcy nie można już powołać, a wpis firmy w CEIDG zostaje wykreślony.
Co daje zarząd sukcesyjny
Zarządca prowadzi przedsiębiorstwo „w spadku” do czasu, aż spadkobiercy podzielą majątek albo zdecydują, co dalej. Dzięki temu:
- firma zachowuje NIP, a w CEIDG występuje dalej pod dotychczasową nazwą z dopiskiem „w spadku”,
- umowy z pracownikami trwają, zamiast wygasać,
- pozostają w mocy umowy z kontrahentami, decyzje, koncesje i zezwolenia związane z działalnością,
- faktury, podatki i ZUS rozlicza się normalnie.
Bez zarządcy wpis w CEIDG zostaje wykreślony po upływie 2 miesięcy od śmierci. Majątek firmy (samochody, sprzęt, pieniądze) wchodzi wtedy do spadku jak każdy inny, ale samej działalności nie da się kontynuować pod tym samym NIP-em.
Kto może powołać zarządcę
Za życia: przedsiębiorca
Najprostsza droga. Przedsiębiorca wskazuje zarządcę na piśmie i zgłasza go do CEIDG. Może też ustalić, że z chwilą jego śmierci zarządcą zostanie jego prokurent. Osoba wskazana musi wyrazić zgodę, także na piśmie. Zarząd działa wtedy od razu z chwilą śmierci, bez wizyty rodziny u notariusza.
To jedna kartka papieru, a oszczędza rodzinie działania pod presją dwóch miesięcy. Razem z testamentem to podstawa przygotowania firmy na taki dzień. Gdzie są umowy, konta firmowe i dostęp do systemów, można zapisać w teczce Nasze sprawy.
Po śmierci: rodzina u notariusza
Jeśli przedsiębiorca nie wskazał zarządcy, mogą to zrobić:
- małżonek, któremu przysługuje udział w przedsiębiorstwie (zwykle z powodu wspólności majątkowej),
- spadkobierca ustawowy, który przyjął spadek,
- spadkobierca testamentowy albo zapisobierca windykacyjny, który przyjął spadek lub zapis, jeśli według ogłoszonego testamentu ma udział w przedsiębiorstwie.
Do powołania potrzebna jest zgoda osób, które razem mają więcej niż 85/100 udziałów w przedsiębiorstwie w spadku. Gdy nie ma jeszcze dokumentu dziedziczenia, udziały ustala się według tego, co wiadomo o spadkobiercach i testamentach.
Spadek trzeba w tym celu przyjąć. Oświadczenie o przyjęciu spadku można złożyć u tego samego notariusza, w czasie tej samej wizyty.
Jak to wygląda u notariusza
- Osoby powołujące składają oświadczenia o swoim udziale w przedsiębiorstwie, o innych znanych spadkobiercach i o testamentach. Robią to pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe oświadczenie.
- Powołanie zarządcy i zgody pozostałych osób muszą mieć formę aktu notarialnego.
- Zarządca składa oświadczenie, że nie ma prawomocnego zakazu prowadzenia działalności.
- Notariusz zgłasza zarządcę do CEIDG najpóźniej w następnym dniu roboczym. Zarządca zaczyna działać od chwili wpisu do CEIDG.
Maksymalna taksa za akt powołania zarządcy wynosi 50 zł netto, do tego VAT, wypisy i ewentualne oświadczenie o przyjęciu spadku.
Weź ze sobą odpis skrócony aktu zgonu, wydruk z CEIDG, dowody osobiste, odpisy aktów stanu cywilnego potwierdzające pokrewieństwo i testament, jeśli jest.
Zanim zarządca zacznie działać
Między śmiercią a wpisem zarządcy firma nie może stać zupełnie. Ustawa pozwala małżonkowi i spadkobiercom wykonywać w tym czasie czynności konieczne: płacić wymagalne rachunki firmy, przyjmować należności i sprzedawać towary. Mogą też prowadzić bieżącą działalność, jeśli przerwa groziłaby poważną szkodą albo utratą możliwości jej kontynuowania. Działają wtedy we własnym imieniu, na rachunek właściciela przedsiębiorstwa w spadku.
Kto może być zarządcą
Każda osoba fizyczna z pełną zdolnością do czynności prawnych, także spoza rodziny, na przykład wieloletni pracownik albo księgowa. Wyłączone są tylko osoby z prawomocnym sądowym zakazem prowadzenia działalności gospodarczej.
Jak długo trwa zarząd
Zarząd sukcesyjny kończy się, gdy nastąpi jedno z tych zdarzeń:
| Zdarzenie | Kiedy |
|---|---|
| upływ czasu | 2 lata od śmierci przedsiębiorcy |
| przedłużenie przez sąd | najdłużej do 5 lat od śmierci, z ważnych przyczyn |
| jeden spadkobierca przejmuje całe przedsiębiorstwo | z dniem uprawomocnienia postanowienia sądu albo rejestracji aktu poświadczenia dziedziczenia |
| dział spadku obejmujący przedsiębiorstwo | z dniem działu |
| nikt nie przyjął spadku w ciągu 2 miesięcy | po 2 miesiącach od śmierci (chyba że zarządca działa na rzecz małżonka z udziałem w firmie) |
| upadłość przedsiębiorcy | z dniem ogłoszenia upadłości |
Zarząd nie zawsze się opłaca. Gdy firma to w praktyce jedna osoba bez pracowników i dużych kontraktów, a nikt z rodziny nie chce jej prowadzić, często prościej pozwolić na wykreślenie z CEIDG i rozliczyć majątek w spadku. Zarząd ma największy sens tam, gdzie są pracownicy, klienci z umowami albo koncesje, których nie da się łatwo uzyskać od nowa.
Inne sprawy firmy po śmierci właściciela
Niezależnie od zarządcy trzeba zawiadomić księgową, zamknąć albo przejąć rozliczenia z ZUS i urzędem skarbowym oraz poinformować kontrahentów.
Pozostałe sprawy rodziny, z terminami, znajdziesz w poradniku Co załatwić po śmierci bliskiej osoby.
Źródła
Poradnik przygotowała redakcja Domknij Sprawy na podstawie przepisów i informacji instytucji, wymienionych w źródłach. Przepisy się zmieniają: datę aktualizacji podajemy na górze strony. To informacja, nie porada prawna. W sprawie spornej albo nietypowej warto zapytać prawnika.
