Co się dzieje z JDG po śmierci właściciela: trzy drogi dla rodziny

JDG po śmierci właściciela znika z CEIDG po 2 miesiącach, chyba że działa zarządca sukcesyjny. Co z NIP, pracownikami, umowami i długami.

Aktualizacja: 2 listopada 2026Stan prawny: 13 października 20264 min czytania

Laptop na stole w pustym warsztacie
Zdjęcie: Andrea Piacquadio / Pexels

Jednoosobowa działalność gospodarcza nie przechodzi na spadkobierców jako firma. Wpis w CEIDG zostaje wykreślony po upływie 2 miesięcy od dnia śmierci, a majątek firmy i jej długi wchodzą do spadku. Na dłużej firmę utrzyma tylko zarządca sukcesyjny, wskazany przez przedsiębiorcę za życia albo powołany przez rodzinę w tych 2 miesiącach. Z nim firma działa dalej pod tym samym NIP-em.

Te dwa miesiące to czas na decyzję. Poniżej opisujemy, co dzieje się w tym okresie i jakie drogi ma rodzina.

Pierwsze dni po śmierci

Po zgłoszeniu zgonu informacja trafia do rejestru PESEL, a stamtąd CEIDG sama wpisuje datę śmierci przedsiębiorcy. Rodzina nie musi niczego zgłaszać, żeby uruchomić ten mechanizm.

Najpierw sprawdź w wyszukiwarce CEIDG, czy w danych firmy jest zarządca sukcesyjny. Jeśli przedsiębiorca go wskazał i zgłosił, zarząd sukcesyjny zaczyna się w chwili śmierci, a zarządca może od razu prowadzić firmę. Wtedy rodzina nikogo nie powołuje.

Jeśli zarządcy w CEIDG nie ma, zaczyna się dwumiesięczny okres przejściowy. Firma formalnie nazywa się teraz „przedsiębiorstwem w spadku”. Obejmuje wszystko, co służyło do prowadzenia działalności: sprzęt, towar, pieniądze na koncie firmowym, należności od klientów. Gdy firma należała do majątku wspólnego małżonków, przedsiębiorstwo w spadku obejmuje ją w całości.

Kto może działać, zanim pojawi się zarządca

Faktury przychodzą dalej, klienci czekają na towar, a pracownicy pytają, czy mają przyjść do pracy. Ustawa o zarządzie sukcesyjnym pozwala w tym czasie działać:

  • małżonkowi, który ma udział w przedsiębiorstwie (zwykle przez wspólność majątkową),
  • spadkobiercy ustawowemu,
  • spadkobiercy testamentowemu albo zapisobiercy windykacyjnemu, jeśli według ogłoszonego testamentu ma udział w przedsiębiorstwie.

Spadkobierca nie musi jeszcze przyjmować spadku, żeby wykonywać te czynności. Dopiero po stwierdzeniu nabycia spadku albo akcie poświadczenia dziedziczenia prawo to mają wyłącznie właściciele przedsiębiorstwa wskazani w tym dokumencie.

Zakres jest wąski. Te osoby mogą robić to, co konieczne, żeby majątek nie stracił na wartości: płacić wymagalne rachunki firmy, przyjmować pieniądze od klientów za wcześniejsze zlecenia i sprzedawać towar. Mogą też prowadzić bieżącą działalność, gdy przerwa groziłaby poważną szkodą albo utratą możliwości jej kontynuowania. Działają we własnym imieniu, ale na rachunek właściciela przedsiębiorstwa w spadku. Kto w złej wierze zrobi coś, do czego nie był uprawniony, odpowiada za szkodę.

Umowy z kontrahentami

Do czasu ustanowienia zarządcy albo upływu 2 miesięcy każda strona umowy może wstrzymać się ze swoim świadczeniem, a terminy z umów przestają biec. Kontrahent nie może jednak wstrzymywać się, jeśli rodzina zaoferuje mu świadczenie wzajemne. Nie dotyczy to umów, które zależały od osobistych umiejętności zmarłej osoby.

Pracownicy

Jeśli zarząd sukcesyjny nie zaczął się w chwili śmierci, umowy o pracę wygasają po 30 dniach od śmierci pracodawcy. Rodzina może temu zapobiec: osoba uprawniona do działania (z listy wyżej) może przed upływem 30 dni uzgodnić z pracownikiem na piśmie, że praca trwa dalej do czasu powołania zarządcy albo upływu 2 miesięcy. Od dnia śmierci do wygaśnięcia umowy albo podpisania porozumienia nieobecność pracownika jest usprawiedliwiona, ale niepłatna. Osoba uprawniona może jednak polecić mu wykonywanie pracy na czas, który sama określi.

Pracownikowi, którego umowa wygasła z powodu śmierci pracodawcy, Kodeks pracy przyznaje odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia. Składki ZUS za pracowników w tym okresie opłaca przedsiębiorstwo w spadku, a obowiązki płatnika wykonują osoby uprawnione do działania albo zarządca.

Trzy drogi dla rodziny

Każda zaczyna się od tej samej daty: dnia śmierci.

DrogaCo trzeba zrobićCo dzieje się z firmą
Zarządca sukcesyjnypowołać go u notariusza w ciągu 2 miesięcydziała pod tym samym NIP-em z dopiskiem „w spadku”, najdłużej 2 lata (sąd może przedłużyć do 5 lat)
Kontynuacja bez zarządcyzgłosić naczelnikowi urzędu skarbowego, że prowadzisz przedsiębiorstwo dalej pod firmą zmarłej osobymoże używać NIP-u, ale tylko do końca 2 miesięcy od śmierci
Zamknięcienic, wykreślenie następuje z urzędupo 2 miesiącach wykreślenie z CEIDG, majątek i długi zostają w spadku

Zarządca sukcesyjny

Ta droga ma sens, gdy firma ma pracowników, stałych klientów z umowami albo koncesje i zezwolenia trudne do uzyskania od nowa. Zarządca prowadzi firmę, dopóki spadkobiercy nie podzielą majątku albo nie zdecydują, co dalej. Kto może go powołać, jakie zgody są potrzebne i jak to wygląda u notariusza, opisujemy w poradniku Zarząd sukcesyjny.

Jest jeden warunek, o którym łatwo zapomnieć. Jeśli w ciągu 2 miesięcy od śmierci nikt nie przyjmie spadku, zarząd sukcesyjny wygasa. Wyjątkiem jest sytuacja, w której zarządca działa na rzecz małżonka z udziałem w firmie.

Kontynuacja na 2 miesiące bez zarządcy

To rozwiązanie na krótko, na przykład żeby dokończyć zlecenia i sprzedać towar. Osoba uprawniona do działania, która prowadzi przedsiębiorstwo dalej pod firmą zmarłej osoby, zgłasza to naczelnikowi urzędu skarbowego w ciągu 2 miesięcy od śmierci. Przedsiębiorstwo w spadku może wtedy używać NIP-u zmarłej osoby i rozlicza VAT jako podatnik kontynuujący jej działalność.

Bez takiego zgłoszenia używanie NIP-u i nazwy firmy nie wywołuje skutków podatkowych dla przedsiębiorstwa w spadku. Zgłoszenie najlepiej złożyć, zanim po śmierci wystawi się pierwszą fakturę. Gdy 2 miesiące miną, NIP wygasa.

Zamknięcie firmy

Jeśli nikt nie chce prowadzić działalności, nie trzeba niczego składać, żeby ją zakończyć. CEIDG wykreśla przedsiębiorcę najpóźniej 7 dni po upływie 2 miesięcy od śmierci i sama przekazuje tę informację do urzędu skarbowego, ZUS i GUS. Urząd skarbowy wykreśla zmarłą osobę z rejestru VAT z urzędu.

Majątek firmy wchodzi wtedy do spadku razem z resztą majątku. Spadkobiercy dzielą go jak każdy inny majątek: samochód, sprzęt, pieniądze z konta firmowego. Dostęp do konta i rozporządzanie majątkiem wymagają zwykle dokumentu dziedziczenia, o którym piszemy w poradniku Stwierdzenie nabycia spadku czy akt poświadczenia dziedziczenia.

Zezwolenia i koncesje związane z firmą co do zasady wygasają 6 miesięcy po śmierci, jeśli nie ustanowiono zarządcy. Spadkobierca, który chce je zachować, musi w tym terminie złożyć wniosek o ich przeniesienie do organu, który je wydał.

Długi firmy to długi zmarłej osoby

Jednoosobowa firma nie jest osobnym podmiotem. Kredyt firmowy, leasing, nieopłacone faktury dostawców, zaległe podatki i składki są długami zmarłej osoby i przechodzą na spadkobierców razem z resztą spadku. Kto przyjmuje spadek, przyjmuje także je.

To najważniejsza rzecz do sprawdzenia w pierwszych tygodniach. Rozmowa z księgową zmarłej osoby i przegląd konta firmowego pokażą zwykle więcej niż jakikolwiek rejestr. Gdy długi przewyższają majątek, każdy spadkobierca ma 6 miesięcy na decyzję o spadku, liczonych od dnia, w którym dowiedział się, że dziedziczy. Opcje opisujemy w poradnikach Długi spadkowe i Odrzucenie spadku.

Kto odrzuca spadek, nie powoła zarządcy jako spadkobierca. Zarządcę może powołać tylko spadkobierca, który spadek przyjął, albo małżonek z udziałem w firmie. Gdy wszyscy spadkobiercy odrzucają spadek, a małżonek nie ma udziału w firmie, zostaje zamknięcie.

Inne sprawy po śmierci, z terminami policzonymi od dnia śmierci, zebraliśmy w poradniku Co załatwić po śmierci bliskiej osoby.

Policz swoje terminy

Wpisz datę śmierci. Bezpłatna lista pokaże wszystkie sprawy z datami, do których trzeba je załatwić.

Źródła

Poradnik przygotowała redakcja Domknij Sprawy na podstawie przepisów i informacji instytucji, wymienionych w źródłach. Przepisy się zmieniają: datę aktualizacji podajemy na górze strony. To informacja, nie porada prawna. W sprawie spornej albo nietypowej warto zapytać prawnika.

Wszystkie sprawy w jednym miejscu, po kolei

Teczka prowadzi przez formalności krok po kroku: terminy, dokumenty i gotowe pisma. Zobacz, jak wygląda od środka.