Prawnie oba dokumenty znaczą to samo. Zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia od notariusza ma skutki prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, więc bank, urząd skarbowy i sąd wieczystoksięgowy przyjmą każdy z nich. Różnią się drogą: u notariusza zwykle wystarcza jedna wizyta, ale wszyscy spadkobiercy muszą być zgodni, a sąd rozstrzyga także wtedy, gdy zgody nie ma.
Wybór sprowadza się więc do pytania o rodzinę, a dopiero potem o pieniądze.
Najkrótsze porównanie
| Notariusz | Sąd rejonowy | |
|---|---|---|
| Dokument | akt poświadczenia dziedziczenia | postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku |
| Kiedy możliwy | wszyscy, którzy mogą dziedziczyć, biorą udział i zgodnie o to proszą | zawsze, także przy sporze |
| Koszt | do 150 zł netto taksy, plus VAT, wypisy i 5 zł wpisu do rejestru | 100 zł opłaty, 5 zł wpisu do rejestru, odpis z klauzulą prawomocności |
| Czas | zwykle jedna wizyta | rozprawa, a gdy trzeba szukać spadkobierców, ogłoszenie i co najmniej 3 miesiące czekania |
| Gdzie | u wybranego notariusza | w sądzie ostatniego miejsca zwykłego pobytu zmarłej osoby |
Przed upływem 6 miesięcy od śmierci ani sąd, ani notariusz nie wyda dokumentu, chyba że wszyscy znani spadkobiercy złożyli już oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku. Przy notariuszu da się to załatwić na tej samej wizycie.
Kiedy notariusz nie pomoże
Notariusz spisuje najpierw protokół dziedziczenia przy udziale wszystkich osób, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy, ustawowi albo z testamentu. Te osoby muszą zgodnie zażądać poświadczenia dziedziczenia. Kto nie może przyjść w umówionym dniu, może wcześniej potwierdzić u dowolnego notariusza projekt protokołu, przygotowany na wniosek jednej z osób. Gdy zrobią to wszyscy, do spisania protokołu wystarczy jedna osoba.
Notariusz odmówi sporządzenia aktu, gdy:
- w tej samej sprawie wydano już postanowienie sądu albo sporządzono akt poświadczenia dziedziczenia,
- okaże się, że przy protokole nie było wszystkich możliwych spadkobierców,
- istnieje testament, którego jeszcze nie otwarto i nie ogłoszono,
- sprawy nie mogą rozpatrywać polskie organy (brak jurysdykcji krajowej).
Notariusz nie poświadcza też dziedziczenia z testamentu szczególnego. Kodeks zalicza do nich testament ustny, złożony przy co najmniej trzech świadkach w obawie rychłej śmierci, testament sporządzony przed dowódcą polskiego statku morskiego lub powietrznego oraz testament wojskowy. W tych przypadkach zostaje tylko sąd.
Akt nie powstanie także wtedy, gdy notariusz ma wątpliwości, kto jest spadkobiercą albo w jakich udziałach. Dotyczy to również sytuacji, w której trzeba ustalić treść prawa obcego, a notariusz nie ma co do niej pewności. Przy spadku po osobie mieszkającej za granicą albo z testamentem sporządzonym poza Polską lepiej zapytać notariusza przed wizytą, czy podejmie się sprawy.
Sąd jest jedyną drogą przy konflikcie, przy nieznanym miejscu pobytu któregoś z krewnych i przy każdym sporze o testament. Bada z urzędu, kto dziedziczy, i stwierdza nabycie spadku przez właściwe osoby, nawet jeśli uczestnicy wskazali inne.
Ile to kosztuje
Stawki notarialne z rozporządzenia są maksymalne. Notariusz może wziąć mniej, nie może więcej.
| Czynność u notariusza | Maksymalna taksa netto |
|---|---|
| protokół dziedziczenia | 100 zł |
| akt poświadczenia dziedziczenia | 50 zł (100 zł przy zapisie windykacyjnym) |
| otwarcie i ogłoszenie testamentu | 50 zł |
| oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku | 50 zł za każde |
| wypis aktu | 6 zł za każdą rozpoczętą stronę |
Do taksy notariusz dolicza 23% VAT. Wpis do Rejestru Spadkowego kosztuje 5 zł.
Przykład: dwoje dzieci dziedziczy po ojcu bez testamentu, od śmierci minęło ponad 6 miesięcy. Protokół i akt to razem najwyżej 150 zł netto, czyli 184,50 zł z VAT. Do tego 5 zł za wpis do rejestru i wypisy dla każdego z dzieci. Gdyby ojciec zostawił testament, dochodzi 50 zł netto za jego otwarcie.
W sądzie wniosek o stwierdzenie nabycia spadku kosztuje 100 zł. Razem z wnioskiem płaci się 5 zł za wpis do Rejestru Spadkowego. Odpis postanowienia ze stwierdzeniem prawomocności, którego zwykle wymagają banki, kosztuje 20 zł za każde rozpoczęte 10 stron. Jeśli w jednym piśmie są dwa wnioski, na przykład o stwierdzenie nabycia spadku i o odebranie oświadczenia o odrzuceniu, opłatę płaci się od każdego osobno.
Różnica w kosztach jest niewielka. Notariusz wychodzi trochę drożej, ale za jedną wizytę zamiast oczekiwania na termin rozprawy.
Jakie dokumenty zabrać
Do protokołu dziedziczenia notariusz dołącza odpis aktu zgonu, odpisy aktów stanu cywilnego osób dziedziczących z ustawy oraz inne dokumenty, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw do spadku. W praktyce oznacza to:
- Odpis skrócony aktu zgonu.
- Odpisy aktów urodzenia dzieci, a przy małżonku odpis aktu małżeństwa. Notariusz albo sąd może poprosić o kolejne akty, jeśli z dokumentów nie wynika jasno pokrewieństwo, na przykład po zmianie nazwiska.
- Oryginał testamentu, jeśli jest.
- Dowody osobiste wszystkich uczestników.
- Numery ksiąg wieczystych mieszkań i domów, jeśli notariusz ma od razu złożyć wniosek o wpis spadkobierców.
Sąd potrzebuje tych samych aktów stanu cywilnego. Na rozprawie spadkobierca składa zapewnienie, czyli oświadczenie o tym, czy są inni spadkobiercy i czy istnieją testamenty. Za nieprawdę grozi odpowiedzialność jak za fałszywe zeznania. Przed notariuszem obowiązuje to samo: składa się oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej.
Czas: od jednej wizyty do kilku miesięcy
U notariusza akt powstaje zwykle w dniu spisania protokołu. Zaraz potem notariusz wpisuje go do Rejestru Spadkowego i dopiero od tej chwili akt działa jak postanowienie sądu.
Sąd wydaje postanowienie po rozprawie, na którą wzywa wnioskodawcę i możliwych spadkobierców: małżonka, zstępnych (dzieci, wnuki), rodziców i rodzeństwo. Ustawa nie podaje terminu, w jakim sąd musi wyznaczyć rozprawę, więc czas oczekiwania zależy od sądu. Gdy sąd nie może ustalić wszystkich spadkobierców, ogłasza wezwanie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. Na zgłoszenie mają oni 3 miesiące, dopiero potem sąd wyznacza rozprawę. Po wydaniu postanowienia trzeba jeszcze poczekać, aż się uprawomocni.
Co dzieje się po wydaniu dokumentu
Oba dokumenty trafiają do Rejestru Spadkowego prowadzonego przez Krajową Radę Notarialną. Rejestr pilnuje, żeby po jednej osobie nie istniały dwa sprzeczne dokumenty. Jeśli sąd wyda postanowienie w sprawie, w której był już zarejestrowany akt notarialny, uchyla ten akt.
Od 17 marca 2026 roku notariusz, na żądanie spadkobiercy, od razu składa wniosek o wpis spadkobierców do księgi wieczystej mieszkania albo domu.
Z dokumentem dziedziczenia idzie się do banków zmarłej osoby, do BIK po raport o kredytach i do urzędu skarbowego. Najbliższa rodzina, która chce skorzystać ze zwolnienia z podatku od spadku, ma 6 miesięcy na zgłoszenie SD-Z2. Termin biegnie od uprawomocnienia postanowienia sądu albo od zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia.
Postanowienie ani akt nie dzielą majątku. Ustalają tylko, kto dziedziczy i w jakich częściach. Konkretne mieszkanie czy samochód spadkobiercy dzielą osobno, umową albo w sądowym dziale spadku.
Jeśli dokument wydaje się potrzebny tylko po to, żeby spłacać długi zmarłej osoby, przeczytaj najpierw o długach spadkowych i o odrzuceniu spadku. Wszystkie terminy po śmierci, także spadkowe, są w poradniku Co załatwić po śmierci bliskiej osoby.
Źródła
- Kodeks cywilny (Dz.U. 2026 poz. 795), art. 922, 952–955, 1025–1027
- Prawo o notariacie (Dz.U. 2026 poz. 614), art. 95a–95j i 95p
- Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. 2026 poz. 468), art. 628, 669–679¹
- Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. 2025 poz. 1228), art. 49 i 77
- Rozporządzenie w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej (Dz.U. 2024 poz. 1566), § 8 pkt 9, § 10a, § 12
- Rozporządzenie w sprawie opłat za wpisy w Rejestrze Spadkowym (Dz.U. 2016 poz. 1420), § 1
- Ustawa o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. 2026 poz. 478), art. 4a ust. 1 pkt 1 i ust. 1a
- Ustawa o podatku od towarów i usług (Dz.U. 2026 poz. 1263), art. 146ef
Poradnik przygotowała redakcja Domknij Sprawy na podstawie przepisów i informacji instytucji, wymienionych w źródłach. Przepisy się zmieniają: datę aktualizacji podajemy na górze strony. To informacja, nie porada prawna. W sprawie spornej albo nietypowej warto zapytać prawnika.



