Renta rodzinna przysługuje rodzinie osoby, która w chwili śmierci miała emeryturę albo rentę z ZUS lub spełniała warunki, żeby ją otrzymać. Mogą ją otrzymać dzieci (zwykle do 16 albo 25 lat), małżonek i w niektórych przypadkach rodzice. Wynosi 85% świadczenia zmarłej osoby dla jednej osoby uprawnionej, 90% dla dwóch i 95% dla trzech lub więcej. Wniosek złożony najpóźniej w miesiącu po miesiącu śmierci daje rentę od dnia śmierci.
Termin, który decyduje o pieniądzach
Od daty wniosku zależy, od kiedy ZUS wypłaci rentę:
| Kiedy wpłynie wniosek | Od kiedy renta |
|---|---|
| w miesiącu śmierci albo w następnym miesiącu | od dnia śmierci |
| później | od miesiąca, w którym złożono wniosek |
Przykład: śmierć 14 marca. Wniosek złożony do 30 kwietnia daje rentę od 14 marca. Wniosek złożony 5 maja daje ją dopiero od maja, a pieniądze za marzec i kwiecień przepadają.
Kto ma prawo do renty rodzinnej
Dzieci
Dzieci własne, przysposobione i dzieci drugiego małżonka mają prawo do renty:
- do ukończenia 16 lat,
- do ukończenia nauki w szkole, ale najdłużej do 25 lat. Jeśli 25 lat przypada na ostatni rok studiów, renta trwa do końca tego roku,
- bez względu na wiek, jeśli stały się całkowicie niezdolne do pracy przed ukończeniem 16 lat albo w czasie nauki przed 25 rokiem życia.
Wnuki, rodzeństwo i inne dzieci przyjęte na wychowanie mają prawo do renty na tych samych zasadach, jeśli zmarła osoba utrzymywała je co najmniej rok przed śmiercią (chyba że śmierć była wynikiem wypadku) i nie mają prawa do renty po rodzicach.
Wdowa i wdowiec
Wdowa albo wdowiec ma prawo do renty rodzinnej w każdej z tych sytuacji:
- W dniu śmierci małżonka ma ukończone 50 lat albo jest niezdolna lub niezdolny do pracy.
- Wychowuje dziecko uprawnione do renty po zmarłej osobie, które ma mniej niż 16 lat (18, jeśli się uczy), albo opiekuje się dzieckiem całkowicie niezdolnym do pracy.
- Ukończenie 50 lat albo niezdolność do pracy przychodzi później, ale najpóźniej 5 lat po śmierci małżonka albo po zakończeniu wychowywania dzieci.
Gdy żaden z tych warunków nie jest spełniony, a brakuje źródeł utrzymania, można otrzymać okresową rentę rodzinną: przez rok od śmierci, a w czasie szkolenia zawodowego do 2 lat.
Osoba rozwiedziona albo w separacji ma prawo do renty tylko wtedy, gdy w dniu śmierci miała zasądzone albo ustalone ugodą sądową alimenty od zmarłej osoby.
Rodzice
Rodzice (także ojczym, macocha i rodzice adopcyjni) mają prawo do renty, jeśli zmarła osoba bezpośrednio przed śmiercią przyczyniała się do ich utrzymania i jeśli spełniają warunki wieku lub niezdolności do pracy takie same jak wdowa i wdowiec.
Ile wynosi renta rodzinna
Podstawą jest emerytura albo renta zmarłej osoby. Jeśli jeszcze jej nie pobierała, ZUS wylicza, ile by wynosiła.
| Liczba osób uprawnionych | Renta rodzinna łącznie |
|---|---|
| 1 | 85% świadczenia zmarłej osoby |
| 2 | 90% |
| 3 lub więcej | 95% |
Przykład: emerytura zmarłej osoby wynosiła 3 000 zł brutto. Wdowa i jedno dziecko w wieku szkolnym mają łącznie 90%, czyli 2 700 zł brutto, po 1 350 zł brutto na osobę. Gdy dziecko skończy naukę, renta wdowy wzrośnie do 85%, czyli 2 550 zł brutto.
Wszystkim uprawnionym przysługuje jedna łączna renta, którą ZUS dzieli na równe części. Gdy zmienia się liczba osób uprawnionych, na przykład dziecko kończy naukę, ZUS dzieli rentę na nowo.
Renta wdowia: renta rodzinna i własna emerytura razem
Od 1 lipca 2025 roku małżonek, który ma własną emeryturę i prawo do renty rodzinnej, nie musi wybierać jednego świadczenia. Może pobierać:
- rentę rodzinną w całości i 15% własnej emerytury, albo
- własną emeryturę w całości i 15% renty rodzinnej.
Od 1 stycznia 2027 roku te 15% wzrosną do 25%. Suma obu świadczeń nie może przekroczyć trzykrotności najniższej emerytury.
Warunki są trzy: osiągnięty wiek emerytalny (60 lat kobieta, 65 lat mężczyzna), wspólność małżeńska do dnia śmierci i prawo do renty rodzinnej nabyte nie wcześniej niż 5 lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego. Wypłata kończy się, gdy osoba uprawniona zawrze nowe małżeństwo.
Jak złożyć wniosek
- Wypełnij wniosek ERR o rentę rodzinną. Jest na stronie ZUS i w placówkach, można go też złożyć przez PUE ZUS.
- Dołącz odpis skrócony aktu zgonu i dokument potwierdzający pokrewieństwo: odpis aktu małżeństwa albo urodzenia.
- Dla dziecka powyżej 16 lat dołącz zaświadczenie ze szkoły albo uczelni. Trzeba je odnawiać na każdy rok nauki.
- Złóż wniosek w placówce ZUS, przez PUE ZUS albo pocztą.
Jeśli zmarła osoba pobierała świadczenie z KRUS albo z zakładu emerytalnego służb mundurowych, wniosek składa się tam, gdzie wypłacano jej świadczenie.
Co jeszcze sprawdzić w ZUS
Przy okazji wniosku o rentę zapytaj o zasiłek pogrzebowy, jeśli nie rozliczył go zakład pogrzebowy. Wynosi 7 000 zł i ma termin 12 miesięcy: opisujemy go w poradniku Zasiłek pogrzebowy. Pozostałe sprawy, także te w bankach i u pracodawcy, zebraliśmy w poradniku Co załatwić po śmierci bliskiej osoby.
Źródła
Poradnik przygotowała redakcja Domknij Sprawy na podstawie przepisów i informacji instytucji, wymienionych w źródłach. Przepisy się zmieniają: datę aktualizacji podajemy na górze strony. To informacja, nie porada prawna. W sprawie spornej albo nietypowej warto zapytać prawnika.
