Po śmierci rodzinie mogą należeć się pieniądze z kilku miejsc naraz: z ZUS (zasiłek pogrzebowy, renta rodzinna, niewypłacona emerytura), z banku (zwrot kosztów pogrzebu, dyspozycja wkładem), od pracodawcy (odprawa pośmiertna, zaległe wynagrodzenie), z OFE, z PPK i z polis na życie. Większość z nich nie wchodzi do spadku, więc wypłaca się je bez czekania na dokument dziedziczenia, często innym osobom niż spadkobiercy. Kilka ma twarde terminy, a najkrótszy dotyczy renty rodzinnej.
Wszystko w jednej tabeli
| Co | Kto płaci | Kto otrzymuje | Termin | Czy wchodzi do spadku |
|---|---|---|---|---|
| Zasiłek pogrzebowy, 7 000 zł | ZUS | osoba, która zapłaciła za pogrzeb | 12 miesięcy od śmierci | nie |
| Zwrot kosztów pogrzebu z konta | bank zmarłej osoby | osoba z rachunkami za pogrzeb | brak w ustawie | nie |
| Dyspozycja wkładem na wypadek śmierci | bank | osoba wskazana w dyspozycji | brak w ustawie | nie |
| Niewypłacona emerytura lub renta | ZUS | małżonek, dzieci, w dalszej kolejności inni członkowie rodziny | 12 miesięcy od śmierci | nie |
| Renta rodzinna | ZUS | dzieci, małżonek, czasem rodzice | wniosek do końca miesiąca po miesiącu śmierci daje rentę od dnia śmierci | nie |
| Renta wdowia | ZUS | wdowa lub wdowiec z własnym świadczeniem | wypłata od miesiąca wniosku | nie |
| Odprawa pośmiertna | pracodawca | małżonek i członkowie rodziny uprawnieni do renty rodzinnej | brak w ustawie | nie |
| Zaległe wynagrodzenie | pracodawca | jak przy odprawie | brak w ustawie | tylko gdy nie ma takich osób |
| Polisa na życie | ubezpieczyciel | osoba uposażona | według umowy | nie |
| Środki w OFE i na subkoncie ZUS | OFE, ZUS | małżonek (połowa ze wspólności), potem osoby wskazane | brak w ustawie | tylko gdy nikogo nie wskazano |
| Środki w PPK | instytucja prowadząca PPK | małżonek (połowa ze wspólności), potem osoby wskazane | brak w ustawie | tylko gdy nikogo nie wskazano |
„Brak w ustawie” oznacza, że przepis nie wyznacza terminu na wniosek. Roszczenia mogą się jednak przedawniać, więc lepiej załatwić je w pierwszych miesiącach.
Pieniądze z ZUS
Zasiłek pogrzebowy
Wynosi 7 000 zł po śmierci od 1 stycznia 2026 roku. Członek rodziny, który zapłacił za pogrzeb, otrzymuje całą kwotę. Osoba spoza rodziny otrzymuje zwrot udokumentowanych kosztów, najwyżej 7 000 zł. Często rozlicza go zakład pogrzebowy. Szczegóły i wniosek Z-12 opisujemy w poradniku Zasiłek pogrzebowy.
Emerytura za miesiąc śmierci
ZUS wstrzymuje wypłatę od miesiąca następującego po miesiącu śmierci. Świadczenie za sam miesiąc śmierci się należy. Jeśli zmarła osoba nie zdążyła go otrzymać albo czekała na decyzję w sprawie nowego świadczenia, ZUS wypłaca należne jej kwoty małżonkowi i dzieciom, z którymi prowadziła wspólne gospodarstwo domowe. Gdy ich nie ma, otrzymują je małżonek i dzieci mieszkający osobno, a dopiero potem inni członkowie rodziny uprawnieni do renty rodzinnej albo osoby, które zmarła osoba utrzymywała. Na wniosek jest 12 miesięcy od dnia śmierci.
Działa to też w drugą stronę. Emeryturę wpłaconą na konto za okres po śmierci ZUS odzyskuje przez bank, więc tych pieniędzy nie warto wydawać.
Renta rodzinna i renta wdowia
Renta rodzinna należy się dzieciom, małżonkowi, a w niektórych sytuacjach rodzicom osoby, która miała emeryturę lub rentę albo spełniała warunki do niej. Wynosi 85% świadczenia zmarłej osoby przy jednej osobie uprawnionej. Wniosek złożony w miesiącu śmierci albo w następnym daje rentę od dnia śmierci; złożony później daje ją dopiero od miesiąca wniosku. To jedyny termin w tym zestawieniu, którego przekroczenie kosztuje pieniądze już po kilku tygodniach. Warunki opisujemy w poradniku Renta rodzinna.
Wdowa albo wdowiec z własną emeryturą może pobierać oba świadczenia: jedno w całości, drugie w 15% (od 2027 roku w 25%). To tak zwana renta wdowia, na osobny wniosek ERWD.
Pieniądze z banku zmarłej osoby
Po zawiadomieniu o śmierci bank blokuje rachunek do czasu przedstawienia dokumentu dziedziczenia. Dwie wypłaty nie czekają na spadek.
Pierwsza to zwrot kosztów pogrzebu. Bank musi wypłacić z rachunku zmarłej osoby kwotę wydaną na pogrzeb osobie, która przedstawi rachunki. Górną granicą są koszty pogrzebu „zgodne ze zwyczajami przyjętymi w danym środowisku”. Ta kwota nie wchodzi do spadku. Przydaje się, gdy pogrzeb kosztował więcej niż zasiłek z ZUS.
Druga to dyspozycja wkładem na wypadek śmierci. Za życia posiadacz rachunku może polecić bankowi wypłatę określonej kwoty małżonkowi, rodzicom, dziadkom, dzieciom, wnukom albo rodzeństwu. Łączny limit wszystkich dyspozycji to dwudziestokrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, ogłoszonego przez Prezesa GUS za ostatni miesiąc przed śmiercią. Gdy dyspozycje przekraczają limit, pierwszeństwo ma późniejsza. Wypłacona kwota nie wchodzi do spadku. Rodzina często nie wie, że taka dyspozycja istnieje, więc w każdym banku zmarłej osoby trzeba o nią zapytać.
Pieniądze od pracodawcy
Jeśli zmarła osoba pracowała na umowę o pracę, rodzinie należy się odprawa pośmiertna. Jej wysokość zależy od stażu u tego pracodawcy:
| Staż u pracodawcy | Odprawa |
|---|---|
| krócej niż 10 lat | wynagrodzenie za 1 miesiąc |
| co najmniej 10 lat | za 3 miesiące |
| co najmniej 15 lat | za 6 miesięcy |
Odprawę dzieli się po równo między małżonka i członków rodziny uprawnionych do renty rodzinnej. Jeśli uprawniona jest tylko jedna osoba, otrzymuje połowę kwoty z tabeli. Pracodawca nie płaci odprawy, gdy ubezpieczył pracownika na życie, a odszkodowanie jest co najmniej tak wysokie; przy niższym dopłaca różnicę. Więcej w poradniku Odprawa pośmiertna.
Niewypłacone wynagrodzenie i inne należności z umowy o pracę przechodzą w równych częściach na tę samą grupę osób. Do spadku trafiają dopiero wtedy, gdy takich osób nie ma.
Polisy, OFE i PPK
Suma z polisy na życie należy się osobie, którą ubezpieczający wskazał jako uposażoną, i nie należy do spadku. Jeśli nikogo nie wskazano albo wskazana osoba zmarła wcześniej, pieniądze przypadają najbliższej rodzinie w kolejności z ogólnych warunków ubezpieczenia. Najtrudniej jest polisę w ogóle znaleźć: nie ma jednego rejestru, więc trzeba szukać śladów w dokumentach, na wyciągach i w kadrach pracodawcy.
Pieniądze w OFE dzielą się w dwóch krokach. Jeśli zmarła osoba była w związku małżeńskim, połowa środków objętych wspólnością majątkową przechodzi na rachunek małżonka. Resztę otrzymują osoby wskazane przez zmarłą osobę w funduszu, a gdy nikogo nie wskazała, wchodzi ona do spadku. Na tych samych zasadach ZUS dzieli środki z subkonta, jeśli śmierć nastąpiła przed przejściem na emeryturę. Przy osobie, która już pobierała emeryturę, zwykle nie ma czego dzielić, ale pewność da dopiero pytanie do ZUS i funduszu.
W PPK schemat jest podobny: połowa środków ze wspólności trafia do małżonka, a reszta do osób wskazanych przez uczestnika. Gdy nikogo nie wskazano, pieniądze otrzymują spadkobiercy, ale wtedy instytucja wymaga dokumentu dziedziczenia i zgodnego oświadczenia wszystkich spadkobierców o podziale. Wypłata następuje w ciągu 3 miesięcy od złożenia kompletu dokumentów.
Od czego zacząć
Kolejność wyznaczają terminy. W pierwszym miesiącu warto złożyć wniosek o rentę rodzinną, bo spóźnienie odbiera pieniądze za pierwsze miesiące. Zasiłek pogrzebowy i niewypłacona emerytura mają po 12 miesięcy. Pozostałe sprawy można załatwiać równolegle: pismo do każdego banku z pytaniem o dyspozycję wkładem i zwrot kosztów pogrzebu, rozmowa z kadrami pracodawcy, zapytania do ubezpieczycieli.
Pieniądze, które wchodzą do spadku, czyli saldo kont, zaległe wynagrodzenie bez uprawnionych krewnych i środki w OFE bez wskazanych osób, wymagają dokumentu dziedziczenia. Jak go uzyskać, opisujemy w poradniku Stwierdzenie nabycia spadku czy akt poświadczenia dziedziczenia. Przy długach spadkowych przydaje się jedna dobra wiadomość: pieniądze z polisy, dyspozycji wkładem i odprawy pośmiertnej nie wchodzą do spadku, więc nie przepadają po odrzuceniu spadku.
Pełną listę spraw po śmierci, także tych niezwiązanych z pieniędzmi, zebraliśmy w poradniku Co załatwić po śmierci bliskiej osoby.
Źródła
- Ustawa o emeryturach i rentach z FUS (Dz.U. 2025 poz. 1749), art. 65–80, art. 95a, art. 129, art. 136 i 136a
- Ustawa Prawo bankowe (Dz.U. 2026 poz. 38), art. 55 i 56
- Kodeks pracy (Dz.U. 2026 poz. 1245), art. 63¹ i 93
- Kodeks cywilny (Dz.U. 2026 poz. 795), art. 831 i 832
- Ustawa o pracowniczych planach kapitałowych (Dz.U. 2026 poz. 192), art. 2 ust. 1 pkt 17, art. 85 i 86
- Ustawa o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (Dz.U. 2026 poz. 1070), art. 131 i 132
- Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2026 poz. 199), art. 40e
Poradnik przygotowała redakcja Domknij Sprawy na podstawie przepisów i informacji instytucji, wymienionych w źródłach. Przepisy się zmieniają: datę aktualizacji podajemy na górze strony. To informacja, nie porada prawna. W sprawie spornej albo nietypowej warto zapytać prawnika.



